Nederland zinkt

Is Nederland een zinkend schip of zijn we nog te redden?

Nederland zinkt en de zeespiegel stijgt, een ongelukkige combinatie. We blijven de dijken verhogen, we wonen voor een groot deel beneden NAP en de ijskappen smelten. Het is vechten tegen de bierkaai. Is Nederland een zinkend schip of zijn we nog te redden?

IJs
First things first: waarom zinkt Nederland eigenlijk? De eerste oorzaak is glacio-isostasie. Het principe is simpel: het stugge buitenste deel van de aarde (lithosfeer) 'drijft' op de enigszins vloeibare asthenosfeer. Als je de lithosfeer op de ene plek induwt, moet hij op het andere plek omhoog komen, een soort wip-wap effect.
En dat is precies wat het ijs veroorzaakt heeft tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (116.000 tot 11.700 jaar geleden). De ijskap van een paar km dik drukte de bodem in Scandinavië omlaag, terwijl de top van de bult destijds halverwege Nederland kwam te liggen. Na het smelten van het ijs viel de druk weg. De lithosfeer in Scandinavië komt sindsdien weer langzaam omhoog, terwijl Nederland als een plumpudding in elkaar zakt. Verder spelen er ook nog tektonische processen waardoor het Noordzeebekken daalt.

De bodembeweging in Nederland wordt beïnvloed door het ijs in Scandinavië

Blubbergrond
Een andere belangrijke oorzaak is de ondergrond van Nederland. Al miljoenen jaren is ons lage landje de afvalbak van grote rivieren uit het zuiden en oosten. Zand, maar ook veel klei en veen hebben Nederland laagje voor laagje opgebouwd.
Op een natte blubbergrond kun je niet wonen en al helemaal geen akker aanleggen, dus bouwden we molens en pompten de natte delen droog. Met als gevolg dat de veengrond o.a. door z'n eigen gewicht en het onttrekken van water steeds verder daalt. Hierdoor moeten we harder gaan pompen om droge voeten te houden, waardoor de grond nog verder inklinkt. Het is dweilen met de kraan open. Zo daalt Flevoland in de komende eeuw nog minimaal een meter. Je zal er maar wonen..

Molens in de polder, we houden graag droge voeten

Dijken
Al met al kunnen we er dus weinig aan doen dat Nederland zinkt. Voordat mensen hier massaal gingen wonen, was dat zinken ook niet zo erg. Af en toe overstroomden de rivieren of brak de zee tijdens een storm door de kustduinen heen en legde een nieuw laagje sediment neer. Maar sinds de Middeleeuwen bouwen we overal dijken. Hierdoor zijn er geen overstromingen meer en wordt Nederland niet meer laagje voor laagje opgehoogd. Eigenlijk is het deels onze schuld als Nederland er straks verzopen bij ligt (al hadden we zonder dijken niet massaal in Nederland kunnen wonen).

Nu de vooruitzichten voor de toekomst. De kustbescherming en de rivierdijken blijven verhogen? Massaal emigreren naar de Alpen? Op terpen gaan wonen? Deze laatste optie wordt nu in de Brabantse Overdiepse polder gerealiseerd in het kader van 'Ruimte voor de rivier'.

De toekomst: wonen op terpen? 'Ruimte voor de rivier' in de Overdiepse polder

De Overdiepse polder

Boze steenklomp
We proberen de wereld naar onze zin in te richten, maar eigenlijk zijn we overgeleverd aan miljarden jaren oude geologische processen. We zullen moeten roeien met de riemen die we hebben. We zijn slim, maar niet almachtig. Mieren op een grote boze steenklomp. Maar wel inventieve mieren en dat is wellicht onze redding. Zolang we niet in paniek raken en domme dingen gaan doen, kunnen we het hoofd boven water houden. Kennis van de aarde uit het verleden en inzicht in de huidige processen is hierbij cruciaal. Zo zie je maar: aardwetenschap heeft de toekomst.

We zijn inventieve mieren

© MS